"Brojim svaki dinar, zaslužujem starost bez straha": Iako se iznosi razlikuju, osećaj nepravde zajednički penzionerima bivše Jugoslavije

Ako pitate građane Srbije, većina će vam reći da je starosna granica za odlazak u penziju previše visoka, posebno za one koji rade teške fizičke poslove. Oni koji imaju opciju da odu u “prevremenu penziju” smatraju je luksuzom jer je penzija mala, pa donose odluku da rade duže kako bi imali veću penziju. Ukratko - iako im se ne sviđa da rade do 65. godine, produženi rad je neminovnost zbog lošeg životnog standarda.

„Nisam zadovoljna. Radim poljoprivredu ceo život, mučim se za 22.000 dinara. Da živim sama, sigurno ne bih imala ni za osnovno… Brojim svaki dinar. Pored hrane, gde su tu struja i ostale dažbine“, kazala je 78-godišnja baka iz Leskovca za portal N1.

U Severnoj Makedoniji je starosna granica najniža za odlazak u penziju, u odnosu na ostale zemlje iz bivše Jugoslavije. Međutim, građani nisu zadovoljni penzionim uslovima gde povećanja nazivaju „kap u moru“, kojima mogu da kupe „deset do 15 parčića hleba“.

Takva je situacija i u BiH, a penzioneri iz Tuzle su pre nekoliko meseci protestovali tražeći „penzije za dostojanstven život koje nisu socijalna pomoć“. U Crnoj Gori stariji najavljuju protest jer „zaslužuju starost bez straha od računa, lekova i gladnog frižidera“.

Hrvati visinu penzije vide kao jednu od najvećih životnih poteškoća, a kako je pisao N1 Zagreb, čak 37 odsto starijih od 65 godina živi u riziku od siromaštva i socijalne isključenosti. I Hrvatima je problem što rast penzija nije usklađen sa rastom cena i plata.

Slovenci imaju viši životni standard, a to što je prosečna penzija nešto viša ne treba da zavara – čak 58 odsto svih korisnika prima penziju koja je ispod praga rizika od siromaštva, piše Demokracija. Slovenački penzioni sistem pokazuje znake stabilnosti u prvoj polovini 2025. godine, ali izazovi i dalje postoje, uključujući demografski pritisak starenja stanovništva, nizak odnos zaposlenih i penzionera, kao i nedovoljne penzije za veliki deo penzionera, piše Slo24.si.

Uslovi za odlazak u penziju u Srbiji i… ko ima pravo na benificirani staž

U Srbiji prosečni muški osiguranik stiče pravo na starosnu penziju sa navršenih 65 godina života i najmanje 15 godina staža ili kad ima 45 godina staža bez obzira na navršen broj godina. Pravo žene na starosnu penziju zavisi od godina života i staža osiguranja, a granica se postepeno povećava. U 2025. ona je 63 godine i deset meseci života, a do 2032. će biti izjednačena sa starosnom granicom za muškarce.

Radnik može steći pravo i na prevremenu starosnu penziju sa najmanje 40 godina radnog staža i 60 godina života. Posebni uslovi određeni su za radnike sa beneficiranim radnom stažem tj. za one koji su obavljali poslove koji se smatraju opasnim, teškim ili štetnim po zdravlje. Ovi poslovi se “računaju više” nego obični radni staž - ako se ispune uslovi propisani zakonom, može se smanjiti starosna granica za odlazak u penziju najviše do 55 godina života.

Pod posebnim uslovima, mogu se ostvariti i prava na invalidsku i porodičnu penziju.

Trećina penzionera prima do 30 hiljada

Podaci Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje pokazuju da prosečna penzija za avgust ove godine iznosi oko 51.000 dinara, što je podatak od 24. septembra 2025. Međutim, situacija nije onakva kakva se čini na prvi pogled. Prema poslednjim podacima PIO, iz jula meseca, trećina penzionera u Srbiji ima penziju do 30.000 dinara, a polovina od ovog broja prima penzije manje od 22.000 dinara.

Svaki deseti penzioner u našoj zemlji živi sa penzijom u rasponu od 25.000,01 do 27.711,33 dinara, dok oko 58.000 ljudi prima do 10.000 dinara. Penzija je, ipak, najniža poljoprivrednicima.

Uslovi za penziju u regionu i prosečne penzije

Prema podacima Hrvatskog zavoda za mirovinu, osnovno pravo penziju stiče osiguranik kada navrši 65 godina života i 15 godina radnog staža. Mogu ići u prevremenu penziju pet godina ranije, ali sa najmanje 35 godina radnog staža. Žene ranije mogu otići i u prevremenu penziju, a starosna granica se svake godine povećava za tri meseca. Prosečna penzija, koja ne uključuje osobe koje deo radnog staža obavljaju u inostranstvu, a koja se isplaćuje u septembru u Hrvatskoj iznosi oko 692 evra, odnosno oko 81.000 dinara.

U Crnoj Gori prosečna penzija, prema podacima za jul, iznosila je 536 evra tj. oko 63.000, a osnovni uslovi za odlazak u penziju su 65 godina života i 15 godina staža, a plan je da i žene od 2032. idu u penziju pod istim uslovima kao muškarci, piše Al Džazira. Trenutno im je potrebno 62 godine i devet meseci života.

Najbolje je u Sloveniji – iako su uslovi za odlazak slični kao u drugim zemljama bivše Jugoslavije (60 godina života i 40 godina staža ili 65 godina života i 15 godina staža), prosečna penzija Slovenaca za jun ove godine bila je oko 918 evra tj. oko 108.000 dinara.

U entitetu Federacija BiH, kako je izveštavala Al Džazira, pravo na starosnu penziju ima osiguranik kada navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, ili kada navrši 40 godina staža osiguranja bez obzira na godine života. Ovi uslovi važe i za muškarce i za žene.

U entitetu Republika Srpska je Zakon predvideo da pravo na starosnu penziju ima osiguranik kada navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža. Osiguranik ima pravo na penziju i kada navrši 60 godina života i 40 godina penzijskog staža. Kada je reč o ženama, one imaju pravo na starosnu penziju kada navrše 58 godina života i 35 godina staža osiguranja, pokazuju podaci. Penzije su – u BiH oko 46.000 dinara, a u Srpskoj oko 38.000 dinara.

U Severnoj Makedoniji osiguranik, kako je prenosila Al Džazira, stiče pravo na starosnu penziju kada napuni 64 godine ukoliko je muškarac, odnosno 62 godine života ako je žena i ima najmanje 15 godina radnog staža.