(FOTO) Jedna od najlepših crkava brvnara u Srbiji i vaskršnja tradicija kao podsetnik na događaje od pre dva veka

Iako se smatra da su postojale još u Srednjem veku, većina ih nije sačuvana. Drvo (brvno – stablo koje nije obrađeno bar sa jedne strane) bilo je dostupan, ali propadljiv materijal koji je lako gutaju i vreme i vatra. Opet, siromašnom seljaku crkve brvnare bile su praktično rešenje, jer ne samo da su se gradile brzo, već su se mogle i rasklopiti i tokom seoba preneti na drugo mesto.

U Srbiji se danas nalazi oko 80 crkava brvnara. Ona u kosjerskom selu Seča Reka izdvaja se svojim arhitektonskim značajem, kao i atraktivnim stilskim odlukama koje su doprinele da njeni krajputaši postanu poznati na društvenim mrežama.

Put ka ovom plodnom selu, u koje posetioci svraćaju da kupe svežu ribu, voće ili kukuruzno brašno sa stare potočare, vodi do crkvene porte. Još sa kapije pogled se bori da li da prvo ode ka visokom belom „novom“ hramu i broji njegove ukrasne arkade, da li da uz zvonik stremi ka visini, odluta ka raznobojnim spomenicima i drvenoj crkvici ili iskoristi ovo malo uzvišenje da bolje upije čitavo živopisno i spokojno mesto.

Iako je i sama brvnara više od dva veka stara, istorijski i arheološki podaci govore da je postojanje crkve u Sečoj Reci, tada centralnom delu Užičke Crne Gore, sezalo u znatno dalju prošlost, možda još u vreme srpske srednjovekovne državnosti.

Do te pretpostavke vodi i činjenica da islamsko pravo nije dozvoljavalo gradnju novih nemuslimanskih hramova, već samo popravku i održavanje postojećih, ali uz velike administrativne komplikacije i namete.

Po jednoj sinđeliji (dokumentu kojim se svešteniku predaje parohija) sigurno se zna da je u Sečoj Reci postojala crkva pre 1768. godine. Ta starija građevina „preživela je“ habzburško-osmanski rat 1788-1791, kao i relativno mirno vreme do 1804. godine.

Međutim, u ustaničkom vremenu je stradala.

Istoričar Nedeljko V. Radosavljević u svojoj knjizi „Crkva brvnara u Sečoj Reci“, poziva se na zabelešku prote Novaka Miloševića o ovom događaju.

On piše da su užički Turci „zapalili crkvu i mnogu stoku opljačkali, u nameri da na raju stravu udaraju, da ne diže ustanak“.

Na mestu te stare crkve je ipak, samo nekoliko godina kasnije - 1812. godine - sagrađena sadašnja crkva brvnara, posvećena Svetom velikomučeniku Georgiju.

Neimari su bili iz Osata, oblasti u istočnoj Bosni oko Srebrenice, poznatoj po vrsnim majstorima za gradnju objekata od drveta, a u prvoj polovini 19. veka njihova je delatnost dostigla svoj vrhunac.

Neki su se nastanili blizu svojih dela, tako da se u obližnjem selu Pološnica nalazi zaseok Osaćani, a pojedine porodice čuvaju usmenu tradiciju da su njihovi preci gradili ovu crkvu.

Tek godinu dana nakon što je crkva podignuta, u oktobru 1813, pala je ustanička država.

Dok se osmanska vlast svetila pobunjenoj provinciji, porobljavajući stanovništvo, uništvajući imovinu, crkve i manastire, ova crkva je pošteđena.

Radosavljević navodi da su užički begovi verovatno stali u zaštitu stanovništva, jer ih je narod, u vreme širenja ustanka, bezbedno ispratio do Užica; uz to, tada vojvoda Miloš Obrenović je postupio odgovorno i predao Užice bez borbe, spasavajući stanovništvo od turske odmazde.

Tako je sečorečka brvnara izbegla najveću opasnost, a s vremenom dočekala i naše doba.

Sagrađena od hrastovih brvana, sa temeljem od krečnjačkih blokova, crkva se ističe lepotom svoje arhitekture. Iako nevelika, nije građena kao jednostavna brvnara, već kao razvijeni sakralni objekat, koji ima naos, oltarski prostor, pripratu, trem, pa čak i balkon za hor do koga vode strme stepenice.

Ikone na ikonostasu nisu nastale u isto vreme, mada za pojedine postoje dokazi da su ih oslikali neki od najplodnijih ondašnjih ikonopisaca.

U lokalnom predanju naročito se ističu Carske dveri (vrata na ikonostasu koja vode u oltar), jer ih je prilikom doseljavanja iz stare Hercegovine u Seču Reku, donela porodica Obada – Minića (danas prezime Tupajić), navodno – podvižnički, ne na kolima, već na leđima.

Tokom Vaskršnje litije Carske dveri se skidaju sa ikonostasa i oko crkve ih nose isključivo članovi ove porodice.

Pored dveri i ikona, oltar krase i duborezi raspeća, ali i Sunca, Meseca i zvezda, a polilej (luster), napravljen od mekog drveta, prati ih svojim bojama.

Oko brvnare je s vremenom postavljeno 39 spomenika vojnicima sa ovog prostora, koji su stradali u ratovima 1912-1918. Postavljeni između dva rata, s vremenom su postali neodvojivi deo ambijenta, a nakon restauracije, kada su obojeni šarenom farbom, postali su veoma atraktivni i prepoznatljivi.

Taj kontrast raznih boja, ponekad čak i sa motivima cveća, možda je i bio potreban da umiri tugu koju posmatraču nije lako da ne oseti kada, čitajući jasno uklesana imena i oproštaje, shvati da su spomenike podigli uglavnom roditelji i mlade udovice vojnika koji su u borbi ili od bolesti stradali kada su imali svega 20, 25, 30 godina.

Imena boraca stradalih u pomenutom periodu nalaze se i na četiri ploče na novoj crkvi, osveštanoj 1925. godine.

Na severnoj strani tog belog zidanog hrama, iznad dve ploče nalazi se monumentalni mozaik „Majka Srbija“. Mozaik je izgrađen na mestu na kome se nekada nalazila istoimena predstava, rad čuvenog ratnog slikara Mihaila Milovanovića. Nažalost Milovanovićeva slika je bila naslikana na poncikovanom limu i usled vremenskih prilika je izbledela i nestala.

Iako je i ta predstava govorila o Srbiji ne samo kao o zemlji u kojoj smo odrasli, već i kao o majci koja nas je rodila, u kruni iznad njene glave mogli su se videti ostaci metka, pretpostavlja se ispaljenog negde oko Drugog svetskog rata.

Sadašnji mozaik „Majka Srbija“ rad je akademskog slikara Marije Gajić, koja je rodom iz Seče Reke i ćerka ondašnjeg sveštenika.

Gajićeva ju je opisala ovim rečima:

„Кompozicija Majka Srbija na simboličan način predstavlja stradanje Srbije i srpskog naroda. Srbija je prikazana u liku svetiteljke-majke u stojećem stavu sa raširenim rukama, u obliku krsta. Majka koja gubi sinove, muža, ali i dalje sa ponosom stoji kao čvrst oslonac porodice, koja je stradala za svoj narod, prikazana je kao svetiteljka, sa oreolom. Iznad glave joj se nalaze kruna i dvoglavi orao sa krilima koji predstavljaju jedinstvo Crkve i države. U svojim rukama svetiteljka drži lovorove vence u kojima su ispisane godine rata 1912-1918. Na središnjem delu kompozicije su smeštene maslinove (simbol mira i Božije brige za ljude) i hrastove grančice (simbol snage i moći). Ispred svetiteljke je štit, na čijoj se crvenoj pozadini nalazi krst sa ocilima (simbol svetlosti). Iza štita se viore dve srpske zastave. Majka Srbija je prikazana u narodnoj nošnji, a na grudima joj blista krst. Na jeleku je prikazan nar, simbol stradanja. Ornamentalne motive prepoznajemo na pregači. Cela kompozicija je oivičena narodnom šarom, takozvanim kornjačama, koje predstavljaju život. Ova predstava ostavlja snažan utisak na posmatrača, vraća nas u istoriju i podseća nas na veru, hrabrost i snagu naših predaka.“

Većina podataka uzeta je iz knjige Nedeljka V. Radosavljevića „Crkva brvnara u Sečoj Reci“, u izdanju Istorijskog arhiva Užice 2012. godine.