Knjaževsko-srpski teatar: Priča o najstarijem pozorištu u Srbiji

I tokom vladavine Osmanlija u Srbiji su postojale glumačke družine i putujuće "bande" glumaca, a pozorište mlade, još uvek vazalne kneževine Srbije nastalo je posle dva turska hatišerifa (svečana povelja ili ferman turskog sultana) i procvata važnih institucija Srbije.

Hatišerifima iz 1830. i 1833. godine Srbija stiče veliku autonomiju i pravo da osniva kulturno-prosvetne i zdravstvene ustanove. Tada je Kragujevac bio prestonica obnovljene Srbije, pa je knjaz Miloš Obrenović kraj Lepenice izgradio dvor sa upravnim i administrativnim aparatom.

Srbija je dobila značajne ustanove, a to su Knjaževsko-serbska tipografija, Novine Serbske pod uredništvom Dimitrija Davidovića, Gimnazija, Knjažesko-serbski teatar, Knjažesko-serbska banda koju osniva Jozef Šlezinger, Liceum Knjažestva Serbskog (1838. godine), muzej, biblioteka, prva galerija, Sud kragujevački (1820. godine), bolnica, prva apoteka.

Ovakav procvat prestonice Srbije omogućio je dolazak učenih Srba iz Vojvodine. Oni su u Kragujevcu započeli pionirski rad na kulturno-prosvetnom polju.
Prve pozorišne predstave u Kragujevcu izvode se od 1825. godine. Autor i izvođač je bio učitelj Đorđe Evgenijević sa učenicima. Potom im se pridružio i u njima je učestvovao i Joakim Vujić. Devet godina kasnije u jesen 1834. godine knez Miloš Veliki poziva u Kragujevac Joakima Vujića, umetnika ogromnog teatarskog iskustva. Vujić biva imenovan za direktora Teatra.

Prve predstave održane su u Kragujevcu u vreme zasedanja Sretenjske skupštine od 2. do 4. februara 1835. godine. Igrani su Vujićevi komadi uz muziku koju je komponovao Jožef Šlezinger. Komadi su igrani u preuređenom prostoru kragujevačke Tipografije. Za tri dana izvedene su četiri predstave - Fernando i Jarika, La Peruz, Bedni stihotvorac i Begunac.

Publika su bli knez Miloš sa porodicom, činovnici i pozvani gosti, kao i poslanici u vreme skupštinskih zasedanja. U to vreme glumački ansambl činili su mladi činovnici i đaci gimnazije, predvodio ih je upravnik Joakim Vujić, koji je bio glavni glumac i reditelj.

Od osnivanja, kragujevačko pozorište je imalo četiri naziva. Knjaževsko- serbski teatar, posle Drugog svetskog rata menja ime u Narodno pozorište, od 1965. godine Teatar Joakim Vujić , a 2007. godine vraćeno mu je ime nalik prvobitnom - Knjaževsko - srpski teatar.

Na Sretenje svake godine, 15. februara, teatar u Kragujevcu dodeljuje za izuzetan doprinos razvoju pozorišne umetnosti u Srbiji nagrade Statueta "Joakim Vujić" i Prsten sa likom Joakima Vujića.

Od 1985. godine do danas Statuete "Joakim Vujić" poneli su Narodno pozorište u Beogradu, Ljuba Tadić, Mija Aleksić, Mira Stupica, Bora Glišić, Mira Banjac, Miroslav Belović, Dušan Kovačević, Miloš Žutić, Mira Trailović, Ljubomir Kovačević, Ljiljana Krstić, Dejan Mijač, Danilo Bata Stojković, Jovan Ćirilov, Aleksandar Popović, Ljubomir Ubavkić Pendula, Branko Pleša, Branislav Ciga Jerinić, Stevo Žigon, Petar Kralj, Sava Baračkov, Muzej pozorišne umetnosti Srbije, Srpsko narodno pozorište, Svetlana Bojković, Dejan Penčić Poljanski, Lazar Ristovski, Miloslav Buca Mirković, Bora Todorović, Festival Dani komedije u Jagodini, Stevan Šalajić, Ružica Sokić i Olivera Marković.

Posle 2000. godine laureati su Vida Ognjenović, Mileva Žikić, Beogradsko dramsko pozorište, Predrag Ejdus, Rade Marković, Egon Savin, Vojislav Voki Kostić, Biljana Srbljanović, Narodno pozorište Niš, Mirko Babić, Miodrag Tabački, Boro Drašković, Vlastimir Đuza Stojiljković, Milena Dravić, Andraš Urban, Dara Džokić, FDU, Nada Jurišić, Renata Ulmanski, Mihailo Janketić, Geroslav Zarić, Milanka Berberović, Svetozar Rapajić, Branka Petrić, Radomir Putnik i 2024. godine - Voja Brajović.