MSU Zagreb u Beogradu: "Krivo srastanje", fotografije iz vremena socijalističke Jugoslavije

Izložba kustoskinje Leile Topić predstavlja izbor fotografija Posaveca i Vesovića iz Zbirke MSU u Zagrebu koje danas interpretiramo analitičkim alatima nastalim zahvaljujući prožimanju umetnosti i popularne kulture. Preciznije, reč je o fotografijama realizovanih jezikom popularne kulture kao oblikom otpora dominantnim kulturalnim modelima, čiji se zameci prate s razvojem takozvane omladinske kulture kasnih 70-ih i ranih 80-ih godina.

Kustoskinja izložbe Leila Topić navodi u pratećem tekstu da je, razmišljajući o fotografijama Posavca i Vesovića, gotovo nesvesno, za izložbeni naziv odabrala pesmu Azre “Krivo srastanje” sa istoimenog albuma iz 1984. Na naslovnici albuma, koju potpisuje zagrebački dizajnerski tandem Greiner & Kropilak, prikazana je crno-bela fotografija radnika pri izlasku iz fabrike, vizuelno bliska motivima s Posavčevih fotografija.

Promišljajući o pojmu krivog srastanja, Leila Topić opaža da su radnici nestali s povlašćenih mesta u medijskoj reprezentaciji upravo kao i foto-reporteri, odnosno foto-reportaže. Stoga, kako objašnjava, namera “Krivog srastanja” nije da predstavi još jedan projekat koji veliča retromanijsku fantaziju o novotalasnoj slavi osamdesetih godina u Jugoslaviji ili Zagrebu, nego da postavi pitanja kako danas čitati ove fotografije i šta one govore današnjoj publici.

Izložba obuhvata uglavnom reportažne, urbane fotografije kojima su Posavec i Vesović upražnjavali Bresonov (Henri Cartier-Bresson) pojam odlučujućeg trenutka: interpretirali su događaje ili novinarske pripovesti uslovljene praktičnim ograničenjima, poput kratkog vremenskog roka ili uredničkih kriterijuma, ne pribegavajući pritom konvencionalnoj fotografiji tipičnoj za dnevne novine.

Izložba tematizuje fenomen fotografije, poput popularno nazvane “poletovske”, koja je 80-ih godina odigrala važnu ulogu na široj kulturnoj sceni bivše Jugoslavije. Prekoračivši zadate granice reportažne ili dokumentarne fotografije, novi senzibilitet u fotografiji postao je na kraju lokalni fenomen, a opusi mnogih autora danas i deo muzealizovane umetničke prakse, prenosi Seecult.

Od 1978. godine, kada Goran Trbuljak u Poletu postaje grafički urednik i urednik fotografije, fotografija dobija sasvim novu funkciju, te zauzima čitavu stranicu ili dve, urednik poštuje izraz fotografa, te podstiče uključivanje foto-reportera u aktivno stvaranje novina. Premda su fotografske teme naručene, vizuelna su rešenja lična i karakteristična za svakog autora.

Brojni su autori, poput Andrije Zelmanovića, Šime Strikomana, Nine Semialjca, Gorana Pavelića, Ivana Posavca, Dražena Kalenića, Milisava Vesovića, Fedora Vučemilovića ili dvojca Bachrach & Krištofić, na početku “krivo srasli” u odnosu na uslove u kojima su započeli svoju umetničku karijeru da bi danas, u kontekstu lažno permisivnog i vizuelnom kulturom osiromašenog društva, jedva prepoznali vlastito delo ili njegovo nasleđe, navela je Leila Topić, postavljajući pitanje da li to znači da govorimo o višestrukim lomovima i krivim srastanjima u suodnosu sa savremenošću.