Premešten u Beograd za vreme Karađorđevića, a potom i uništen: 100 godina od Instituta Kondakov

Carska Rusija je imala značajne intelektualce koji su se bavili proučavanjem istorije, kulture, nauke, književnosti... Nikodim Pavlovič Kondakov je jedan od njih, a bio je i pionir među istoričarima umetnosti koji su proučavali blago Svete gore. Dr Milan Milovanović iz Arheološkog instituta u Beogradu ističe da je Kondakov radio kao profesor vizantologije u Sankt Peterburgu, sve do izbijanja Oktobarske revolucije 1917. godine.

Kondakov put do Srbije

"Zbog tada teške situacije, veliki broj intelektualaca carske Rusije napušta zemlju i svoje utočište pronalazi u raznim evropskim zemljama. Prateći objavljene radove kolega iz inostranstva, saznajemo da Kondakov 1922. godine odlazi u Prag... U toj zemlji će, sve do svoje smrti, ostaviti veliki trag na Karlovom univerzitetu, gde je predavao vizantologiju. Treba napomenuti da je jedan od njegovih studenata bio i srpski arheolog Miodrag Grbić", navodi Milovanović za N1.

Kako on navodi, Kondakov umire od posledica srčanog udara u prvoj četvrtini 20. veka, a njegovi saradnici iz Praga odlučuju da osnoju institut u njegovu čast - Institut Kondakov za vizantologiju i arheologiju.

Prema rečima sagovornika N1, Institut Kondakov je radio s velikim uspehom u Čehoslovačkoj sve do 1938. godine.

"Tada je centralnoj Evropi pretila opasnost od nacista. S tim u vezi, pripadnici ruske carske emigracije tražili su sigurnija utočišta za rad i egzistenciju. Takva je situacija bila i sa predstavnicima Instituta Kondakov. Tada, u izvorima pronalazimo podatak da je za pokrovitelja te ustanove izabran knez Pavle Karađorđević", ističe arheolog.

Kako je Kraljevina Jugoslavija pružala ogromne pogodnosti za arheološka proučavanja vizantijskih lokaliteta, navodi on, Institut je premešten u Beograd.

Kako je zgrada Instituta stradala u Srbiji?

Institut Kondakov je počeo s radom u Jugoslaviji avgusta 1938. godine. Poznato je da su članovi ove naučne organizacije, kako kaže Milovanović, bili i mnogi srpski istraživači, među kojima možemo izdvojiti Dragutina Anastasijevića, Vladimira Petkovića, Đurđa Boškovića, Jovana Radonjića, Aleksandra Belića, Miodraga Grbića...

"Vodeću ulogu u razvoju ustanove imao je eminentni profesor Beogradskog univerziteta Georgije Ostrogorski, koji je Beogradu izabran za v.d. direktora Instituta. Krajem 1940. godine, prema pojedinim dokumentima, vidimo da se on potpisuje i kao upravnik. Zanimljivo je napomenuti da je jedan od dobrotvora Instituta Kondakov u Beogradu bio kompozitor Sergej Rahmanjinov. Sam Institut je imao široku međunarodnu delatnost - objavljivanje časopisa, održavanje predavanja, terenski rad i slično", navodi arheolog za N1.

Ostrogorski je osnivač Vizantološkog instituta Srpske akademije nauke i umetnosti (SANU) koji je, zahvaljujući njegovom ugledu, postao važna institucija svetske vizantologije. Dobio je mnoga priznanja, a bio je član i mnogih svetskih intelektualnih organizacija. Rahmanjinov je smatran najvećim pijanistom 20. veka.

Milovanović ističe da je zgrada u kojoj se nalazio Institut stradala od nemačkih zapaljivih bombi tokom Aprilskog rata 1941. godine.

"Ovaj događaj bio je težak udarac za članove Instituta Kondakov u Beogradu. Izbijanje rata i kapitulacija ujedno su značili i kraj rada ove vizantološke ustanove u Jugoslaviji. Međutim, njeno gašenje nije značilo kraj proučavanja arheoloških nalazišta. U proleće 1947. godine, u FNRJ će biti osnovan Arheološki institut SANU, čije će vodeće jezgro upravo činiti nekadašnji članovi Instituta Kondakov za vizantologiju i arheologiju", zaključio je naš sagovornik.