Nova studija menja priču o pripitomljavanju mačaka: Otkriveno vreme dolaska u Evropu

Nova studija genoma pruža određeni uvid u to pitanje određivanjem vremena ključne prekretnice u pripitomljavanju mačaka – uvođenja domaćih mačaka u Evropu iz severne Afrike.

Domaće mačke ušle su u Evropu pre otprilike 2.000 godina u ranom Rimskom carstvu, verovatno zahvaljujući pomorskoj trgovini, otkrili su naučnici. Neke od ovih krznenih pionira možda su mornari doneli kako bi lovile miševe na brodovima koji su plovili Mediteranom, prevozeći žito s plodnih egipatskih polja do luka koje su služile Rimu i drugim gradovima u prostranom Rimskom carstvu.

Nalazi protivreče dugogodišnjoj ideji da se pripitomljavanje dogodilo u praistoriji, možda pre 6.000 do 7.000 godina, kada su se poljoprivrednici iz drevnog Bliskog istoka prvi put doselili u Evropu, donoseći sa sobom mačke.

„Istraživanjem smo pokazali da se najraniji genomi domaćih mačaka u Evropi nalaze od rimskog carskog razdoblja nadalje“, počevši od prvog veka nove ere, rekao je paleogenetičar Klaudio Otoni sa Univerziteta Tor Vergata u Rimu, glavni autor studije objavljene u četvrtak u časopisu Science.

Studija je koristila genetske podatke iz ostataka mačaka sa 97 arheoloških nalazišta širom Evrope i Bliskog istoka, kao i od današnjih mačaka. Istraživači su analizirali 225 kostiju mačaka – domaćih i divljih – u rasponu od pre otprilike 10.000 godina do 19. veka nove ere i generisali 70 drevnih genoma mačaka.

Naučnici su otkrili da ostaci mačaka s praistorijskih nalazišta u Evropi pripadaju divljim mačkama, a ne ranim domaćim mačkama.

Prve životinje koje su ljudi pripitomili bili su psi, potomci drevne populacije vukova odvojene od modernih vukova. Domaća mačka, potomak afričke divlje mačke, došla je kasnije.

„Uvođenje domaće mačke u Evropu važno je jer označava značajan trenutak u njihovom dugoročnom odnosu s ljudima. Mačke nisu samo još jedna vrsta koja dolazi na novi kontinent. One su životinje koje su se duboko integrisale u ljudska društva, privrede, pa čak i sisteme verovanja“, rekao je paleogenetičar i koautor studije sa Univerziteta Tor Vergata u Rimu, Marko De Martino.

Podaci genoma identifikovali su dva uvođenja mačaka u Evropu iz severne Afrike. Pre otprilike 2.200 godina, ljudi su doneli divlje mačke iz severozapadne Afrike na ostrvo Sardiniju, čija današnja populacija divljih mačaka potiče od tih migranata.

Ali to nisu bile domaće mačke. Odvojeno širenje iz severne Afrike otprilike dva stoleća kasnije formiralo je genetsku osnovu moderne domaće mačke u Evropi.

Nalazi studije sugerišu da nije postojala jedna centralna oblast pripitomljavanja mačaka, već da je nekoliko oblasti i kultura u severnoj Africi odigralo ulogu, prema zooarheološkinji i koautorki studije Beji De Kupere iz Kraljevskog belgijskog instituta za prirodne nauke.

„Vreme genetskih talasa uvođenja iz severne Afrike poklapa se s razdobljima kada se trgovina oko Mediterana snažno intenzivirala. Mačke su verovatno putovale kao efikasni lovci na miševe na brodovima za prevoz žita, ali moguće i kao cenjene životinje s verskim i simboličkim značenjem“, rekla je De Kupere.

Mačke su, na primer, bile važne u starom Egiptu, čiji je panteon uključivao mačja božanstva i čija je kraljevska porodica držala mačke kao kućne ljubimce, ponekad ih mumifikujući za sahranu u raskošnim kovčezima.

Drevna rimska vojska, s ispostavama raspoređenim širom Evrope, i njena pratnja odigrali su ključnu ulogu u širenju domaćih mačaka širom kontinenta, o čemu svedoče ostaci mačaka otkriveni na mestima rimskih vojnih logora.

Najranija domaća mačka u Evropi identifikovana u studiji – genetski slična današnjim domaćim mačkama – datira iz razdoblja između 50. godine pre Hrista i 80. godine posle Hrista iz austrijskog grada Mauterna, mesta rimske utvrde uz reku Dunav.

Međutim, studija ne otkriva vreme i lokaciju početnog pripitomljavanja mačaka.

„Pripitomljavanje mačaka je složeno“, rekao je Otoni. „Ono što sada možemo znati je vreme uvođenja domaćih mačaka u Evropu iz severne Afrike. Ne možemo baš mnogo reći o tome šta se dogodilo pre i gde.“