Index: Koliko je ljudi ubijeno u Jasenovcu?

Kako podseća Index.hr, učesnici okruglog stola koji su u prostorijama Sabora organizovale stranke DOMiNO i Hrvatski suverenisti zaključili su da je Jasenovac bio radni logor u kojem se" pevalo i sviralo, da nije bilo masovnog ubijanja, da je žrtava bilo mnogo manje nego u Srebrenici, te da deca uopšte nisu bila ubijana, već da su naprotiv tamo dolazila dobrovoljno iz drugih delova NDH na praksu, jer su majstorske radionice Jasenovca bile na izuzetno dobrom glasu".

"Naučni pristup" - bez naučnika

Index.hr ističe i da među učesnicima okruglog stola nazvanog “Naučni pristup istraživanju žrtava Jasenovca” nije bilo nijednog naučnika iz oblasti istorije, te da niko od njih nikada nije objavio nijedan ozbiljan, recenziran naučni rad ili knjigu o Jasenovcu.

Sve što su neki njegovi učesnici objavili jeste nekoliko kontroverznih knjiga koje su uglavnom svi iole ozbiljniji istoričari odbacili kao pseudo-naučne.

Na primer, istoričar Goran Hutinec, stručnjak za Drugi svetski rat u Hrvatskoj, Holokaust u NDH, deportacije u Aušvic i logor Jasenovac, upozorio je da je osnovna metoda kojom se uobičajeno koristi jedan od voditelja tog okruglog stola, publicista Igor Vukić, kako bi jasenovački logorski sistem prikazao u što boljem svetlu — “selektivnost u korišćenju i citiranju dostupnih izvora i svedočenja”.

“Vukić selektivno koristi mnoga svedočanstva, poput teksta Ante Cilige iz kojeg prenosi podatke o izložbi predmeta izrađenih u logoru na Zagrebačkom zboru ili o njegovom dovođenju u logor redovnim vozom uz slabu pratnju, no prećutkuje sve delove istog svedočanstva u kojima Ciliga opisuje masovne likvidacije na Gradini u leto 1942. ili ubijanje zatočenika vraćenih iz zemunskog logora”, objasnio je za Globus Hutinec.

Šta o Jasenovcu kaže nauka?

Jasenovcem su se od Drugog svetskog rata do danas bavili brojni ozbiljni naučnici i istraživačke grupe.

Istorija kao nauka primenom svoje specifične metodologije iz fragmentarnih dokaza rekonstruiše prošle procese i uzročno-posledične odnose.

Ti dokazi uključuju materijalnu kulturu (arheološke, epigrafske, numizmatičke nalaze), karte i ikonografiju, pisane izvore (arhivsko gradivo, administrativne spise, sudske zapisnike, diplomatsku korespondenciju, novine, dnevnike i memoare), fotografije i film, usmena svedočanstva te kvantitativne serije poput matičnih knjiga, popisa stanovništva i drugih statističkih izvora.

Cilj ozbiljnog naučnika jeste što verodostojnije predstaviti istorijska zbivanja na osnovu dostupnih materijala, bez ikakvih ideoloških ili drugih pristrasnosti.

Među naučnicima postoji konsenzus

Istoričar masovnog nasilja u NDH koji se sistematski bavio i Jasenovcem, Tomislav Dulić, u razgovoru za Međunarodni savez za sećanje na Holokaust (IHRA) utvrdio je da među stručnjacima za taj deo istorije već godinama postoji konsenzus o okvirnim brojkama žrtava Jasenovca, te da spor pre svega postoji u javnosti, a ne među istraživačima.

U knjizi "Utopias of Nation: Local Mass Killing in Bosnia and Herzegovina, 1941–42" Dulić daje orijentacioni raspon za Jasenovac od oko 90.000–100.000 žrtava.

U jednoj od najiscrpnijih sinteza, muzej U.S. Holocaust Memorial Museum procenjuje slično — da je u njemu ubijeno 45–52.000 Srba, 12–20.000 Jevreja, 15–20,000 Roma te 5–12.000 Hrvata i Muslimana protivnika režima. Autori tumače da se njihove procene temelje na radu nekolicine istoričara.

JUSP Jasenovac, koji vodi poimenični popis žrtava, iznosi nešto manju brojku od 83.145 (39.570 muškaraca, 23.474 žena i 20.101 deteta), koja se kontinuirano revidira poređenjem matičnih knjiga, popisa zatočenika, posleratnih anketa i iskaza, sudskih spisa, “Pages of Testimony” Jad Vašema i lokalnih arhiva, uz eksplicitno navođenje izvora i kolizija podataka.

"700.000 je preuveličavanje"

Istoričar Hrvoje Klasić sa Filozofskog fakulteta u Zagrebu za Index je rekao da nema nikakve sumnje u to da je broj žrtava od 700.000, procenjen u ranim danima socijalističke Jugoslavije, bio nerealan i preuveličan radi ostvarivanja veće ratne odštete u Parizu.

“Postoji jedna anegdota prema kojoj su predstavnici boraca iz Hrvatske došli ministru unutrašnjih poslova SFRJ Aleksandru Rankoviću u vezi s prvim spomenikom koji je trebao biti podignut u Jasenovcu, pre nego što je napravljen Bogdanovićev Kameni cvet. Rekli su mu: 'Mi bismo hteli spomenik, na kojem će biti 700.000 pločica svih stradalih'. On im je odgovorio: 'Jeste li sigurni da ćete naći svih 700.000 imena?'”, rekao je Klasić.

Klasić tvrdi da ima dovoljno istorijskih materijala koji su dobro istraženi, a koji potvrđuju službene brojke oko kojih postoji naučni konsenzus.

“Tu su važne bile izjave svedoka koji su preživeli Jasenovac. Postoje snimci iz vazduha koje su napravili piloti britanske avijacije RAF. Tu je ustaška arhiva koja govori o tome kako je funkcionisao Jasenovac, ko je vršio nadzor, ko je držao stražu i slično. Zatim imamo i skandalozne dokumente koji kažu da Jasenovac može primiti neograničen broj zarobljenika, što pokazuje da su ti ljudi negde nestajali", dodao je Klasić.

Postoje i dokumenta sa suđenja 1947. učesnicima ustaške operacije Kavran, u kojoj je u Hrvatsku ubačena tzv. križarska grupa.

Policija je tada uhvatila Ljubu Miloša, koji je bio jedan od zapovednika Jasenovca, i Antu Vrbana, koji je bio jedan od najpoznatijih krvnika.

Za njima su ostale stotine stranica izveštaja s ispitivanja iz kojih je vrlo jasno da uopšte nisu poricali da su u Jasenovcu ubijali ljude.

Oni sami spominjali su nekoliko desetina hiljada ubijenih.

"Oni nisu vodili evidenciju kakvu je imao Aušvic, osim kada su u pitanju bili Romi koje se doslovno evidentiralo po brojevima vagona. To je bilo naročito izraženo 1942. kada su se iz Slavonije dovozile velike grupe Roma”, govori Klasić za Index.

Naveo je:

“Imamo, između ostalog, izjavu zapovednika logora Stara Gradiška Ante Vrbana, koji je nakon rata svedočio da mu je najteže bilo ubiti dete, jer je dete mnogo žilavije budući da u njemu ima više života. Pritom je rekao da je on lično ubio samo 63 dece od dve do 10 godina ciklonom B. Dakle, postoji čitav niz izjava ljudi koji su bili u Jasenovcu kao zatočenici ili upravnici. Postoje i dokazi različitih ustaških službi o transportima."

Index navodi da postoji i dnevnik Dijane Budisavljević, koja je tamo išla da spašava decu i koja je pobrojala koliko ih se tamo nalazilo,.

Postoje i neka novija istraživanja na tu temu.

“Imamo i memoare nemačkog generala Edmunda Glezea fon Horstenaua, koji je bio užasnut masovnim ubijanjima u NDH u Jasenovcu i selima oko njega. U ovom kontekstu zanimljivo je i pitanje kako je uopšte nastao Jasenovac", kazao je Klasić.

Pre njega postojali su logori u Jadovnom na Velebitu i na Pagu. Tamo su dovoženi ljudi koji su odmah bili ubijani; tamo nije bilo smeštaja. Tela su bacana po jamama i mi im danas ne znamo tačan broj, no radi se sigurno o nekoliko desetina hiljada.

"To masovno ubijanje izazvalo je strah, a zatim i pobunu lokalnog srpskog stanovništva u Lici. To je područje tada bilo pod kontrolom Italije. Italijani su zabranili ustašama da tamo nastave ubijanje pa su ustaše poslednje zarobljenike iz Jadovnog koje nisu stigli pobiti odveli na novu lokaciju u Jasenovac. Trebalo bi verovati da je logor za istrebljenje koji su zabranili Italijani odjednom postao radni logor?”, navodi Klasić.

“Dva demografa — hrvatski i srpski — nezavisno su istraživala ljudske gubitke. Došli su do sličnih brojki”

“Konačno, imamo i istraživanja o ljudskim gubicima. Na tome su 1980-ih nezavisno radila dva demografa, jedan hrvatski i jedan srpski, i obojica su došli do sličnih brojki. Njihovi nalazi objavljeni su u knjizi 'Opsesije i megalomanije oko Jasenovca i Blajburga'”, tumači.

Klasić ističe kako danas svako može verovati da u Jasenovcu nije bilo oko 80.000 žrtava, jer ih niko toliko nije video niti su ekshumirane, kao što svako može reći da Zemlja nije okrugla jer svojim očima nije video da je okrugla.

“Istina je da je bilo nekih dupliranja imena te da su neki nestali ubijeni negde drugde. Međutim, bilo je i dosta onih koji su ubijeni u Jasenovcu, a da nisu završili na popisu. Otac današnje direktorke JUSP-a Sare Lustig, Branko Lustig, svojevremeno je rekao da je njegov deda stradao u Jasenovcu, ali da ga nije našao na popisu. U konačnici, poenta ovog okruglog stola nije utvrđivanje činjenica, već relativizovanje i normalizovanje NDH i ustaškog režima”, poručio je Klasić.