Pad koji je čekao da se desi: Alarmantno stanje žičare i ski lifta na Žabljaku, godinama uzalud ukazivano

Ako se želi obezbediti budućnost tog skijaškog područja, neophodno je investirati u potpuno nove, savremene ski liftove, jer u takvom stanju, skijaško područje neće moći dugo da funkcioniše, navode Vijesti.

To je, pored ostalog, navedeno u analizi “Koncept strategije razvoja zimskog turizma u Crnoj Gori”, koju je još 2011. godine, uz podršku Nemačkog društva za međunarodnu saradnju (GIZ), objavio Mihael Štajnbah.

Pitanje bezbednosti na durmitorskom skijalištu iznova je otvoreno nakon nesreće u kojoj je jedan strani državljani poginuo, a drugi povređen.

Nadležni iz policije i Osnovnog državnog tužilaštva u Pljevljima nisu odgovorili na set pitanja “Vijesti” u vezi sa nesrećom. Redakcija očekuje odgovore i od Turističkog centra Durmitor i Turističke inspekcije.

“Da li je policija, u okviru svojih ovlašćenja, proveravala identitet i radno-pravni status odgovornih lica na žičari u trenutku nesreće (rukovaoci, dispečeri, tehničko osoblje)...? Da li je policija utvrdila da li je žičara bila u funkciji u skladu sa važećim bezbednosnim procedurama u trenutku nesreće, uključujući broj putnika, način rada i reakciju osoblja nakon incidenta”, neka su od pitanja koja su ostala bez odgovora.

Šta piše u dokumentu

Dokument Štajbaha baziran je na dva istraživanja koja je autor obavio na licu mesta, intervjuima sa odgovornim turističkim radnicima u pojedinim regionima i intervjuima sa hotelijerima i putničkim agencijama. Ujedno, navodi autor, korišćene su i ranije prezentirane studije.

U analizi, opisuje Crnu Goru kao destinaciju za zimski turizam, potencijale za različite sportove - alpsko, skijanje na dasci (snowboard), nordijsko skijanje, pešačenje na krpljama… On je opisao i tadašnje stanje i potencijale skijališta Lokve, Vučje, Kolašin, gdje je 2010. godine, navodi, puštena u rad savremena žičara-šestosjed.

Za Žabljak, više puta koristi istu formulaciju i navodi da su “ski liftovi na Žabljaku u bednom stanju i odavno više ne odgovaraju međunarodnom standardu”.

Posebno tretira skijalište Savin kuk:

“Ski centar Savin kuk zaista ima visokoplaninski karakter. Gornja žičara-dvosed dostiže visinu od oko 2.150 metara. Spust sa vrha do srednje stanice je zahtevna crna pista. Osim toga, istočne padine Savinog kuka nude kod odgovarajuće visine snežnog pokrivača veoma dobre mogućnosti za vožnju preko dubokog snega”, navodi Štajnbah i dodaje da je područje opremljeno sa dve žičare-dvoseda i tri lifta za vuču.

“Međutim, ogroman problem predstavljaju svi liftovi i žičare, koji se bez izuzetka nalaze u bednom stanju i jedva zadovoljavaju međunarodne bezbednosne uslove. Tako je na primer tokom zime 2009/2010. godine lavinom uništen drugi potporni stub gornje žičare, ali preduzetnik/operator ga nikad nije zamenio. Ipak, žičara još radi”, naveo je on u dokumentu iz 2011.

Štajnbah postavlja dva pitanja - zašto žičara nije zaštićena zaštitom u vidu oplate protiv lavina, apostrofirajući da lavine mogu da se pojave i tokom vremena rada žičare.

Postavlja pitanje i “da li je neki inženjer sa iskustvom u planiranju žičara proverio da li se zaista može odustati od uništenog potpornog stuba”.

“Prema podacima Gorske službe spasavanja, kod neke druge lavine uništena je jedna trafostanica u skijaškom području, što ponovo ukazuje na to da u ovom skijaškom području lavine u principu mogu da predstavljaju opasnost”, piše Štajnbah.

Dodao je i da se “gusenice za ravnanje pista tokom leta ne smeštaju u garaže, gde bi bile zaštićene, već stoje na otvorenom u prirodi, raštrkane, tako da su izložene svim meteorološkim uticajima”.

“Dakle, ako se želi obezbediti budućnost ovog skijaškog područja, mora se veoma brzo i obimno investirati u potpuno nove, savremene ski liftove i u zaštitu od lavina. U sadašnjem stanju, skijaško područje više neće moći dugo da funkcioniše. Prema tome, menadžment mora radikalno da se poboljša, jer lica koja su sada odgovorna za to, očigledno tome nisu dorasla”, piše u analizi iz 2011.

Zbog tako lošeg stanja, a bez investicija, skijalištu Savin kuk, naveo je tada Štajnbah, u roku od naredne tri do pet godina preti kraj skijaške delatnosti.

“Jedna, u Zapadnoj i Centralnoj Evropi propisana, služba tehničkog nadzora liftova/žičara na Žabljaku bi već danas dovela do zatvaranja gornje žičare-dvoseda i verovatno i do zatvaranja donje sekcije! S obzirom na to, obavezno mora da se nađe rešenje za rad skijaškog područja u budućnosti”, naveo je on u analizi.

Uz preporuke hitnih i mera za naredne tri do pet godina, Štajnbah je poručio i da će, “ako postoji želja da na Žabljaku narednih godina i dalje opstane skijaška delatnost... već u kratkom roku biti potreban investicioni obim od oko 10 miliona za zamenu žičara sa sedalima, koje su manje-više zrele za otpad”.

“Dalje reinvesticije se onda srednjeročno moraju uložiti za zamjenu starih liftova za vuču u visini od daljih pet miliona eura. U ovu investiciju nisu uključene po mogućnosti potrebne nove nabavke za prepariranje pista ili hitno potrebni zaštitni zid, tj. oplata protiv lavina radi zaštite gornje sekcije žičare.”

Nesreća na drugoj uspinjači žičare, koja je u vlasništvu Razvojne banke, dogodila se u subotu 20. decembra, oko 13.10 sati - korpa u kojoj je bilo dvoje turista sudarila sa drugom koja je bila prazna, jedna osoba je stradala prilikom ispadanja, a druga je teško povređena.

Još troje turista, koji su sate proveli u korpama strmog dijela skijališta na Durmitoru, evakuisano je oko 17.00 sati istog dana, po okončanju uviđaja.

Vlada ne čita ni svoje informacije

Nakon što se u subotu na skijalištu Savin kuk dogodila nesreća, građanski i ekološki aktivista Aleksandar Dragićević podsetio je da je Vlada i prije 11 godina objavila informaciju o stanju skijališta u Crnoj Gori, te da je tada ukazano da žičara “Savin kuk 2” mora biti zamenjena:

“U oktobru 2014. godine Vlada Crne Gore objavila je informaciju o stanju skijališta u Crnoj Gori, u kojoj se, između ostalog, navodi da je za potrebe Vlade angažovana slovenačka kompanija ‘ProAlpina’, specijalizovana za skijališta. Ta kompanija je jasno ukazala da bilo kakva rekonstrukcija, revitalizacija ili dalje korišćenje postojeće žičare ‘Savin kuk 2’ nije moguća, te da se ona mora u potpunosti zamijeniti novom ili polovnom žičarom koja je usklađena sa evropskim standardima bezbednosti. Uprkos tom jasnom upozorenju, u prethodnih 11 godina ništa nije učinjeno. Svi direktori Skijaškog centra ‘Savin kuk’, nadležni ministri, kao i vlasnici žičare, nekada Investiciono-razvojni fond, a danas Razvojna banka - nisu pokazali interesovanje niti preduzeli konkretne korake da se postojeća žičara zameni novom”, rekao je Dragićević.

Podsetio je i da je prema mišljenju UNESCO-a iz 2019. poručeno da bi svaka nova dogradnja ili izgradnja dodatnih ski-liftova ugrozila status zaštićene baštine, ali da je dozvoljena potpuna rekonstrukcija postojeće žičare “Savin kuk” u istim gabaritima.

“Ni to, međutim, nikada nije realizovano”, poručio je on.

Na fatalne posledice upozoravali i 2019.

“Vijesti” su i 2019. godine pisale o stanju žičara na Savinom kuku. U zapisniku o tehničkoj ispravnosti, koji je tada dostavljen redakciji, navedeno je da žičare nisu ispravne i da ne bi smele da se upotrebljavaju, “jer bi to moglo dovesti do fatalnih posledica”.

Pored ostalog, navedeno je da pomoćni motor nema uspostavu termičke zaštite, da je hidraulična spojnica neispravna i da su na njoj, umjesto čeličnih osigurača, zakucani drveni klinovi, kabl je star 30 godina, a hitna kočnica pušta ulje...

Tada su iz Turističkog centra “Durmitor” kazali da su žičare na Savinom kuku ispravne i da imaju sertifikate za rad, a iz Skijališta Crne Gore da o tim problemima ne znaju ništa.

U zapisniku je pisalo i da ništa ne štima i da se nedostaci što prije moraju otkloniti kako ne bi bilo ljudskih žrtava.

Na “Savinom kuku II” evidentirano je da dizel-motor nema uspostavu termičke zaštite, jer je pregorio elektromagnet. Zbog toga je skrenuta pažnja glavnom rukovaocu “da rad bez zaštite može imati teške posljedice po sigurnost za ljude i opremu”.

Evidentirano je i da je neispravna hidraulična spojnica koja se nalazi između dizel-motora i redaktora, jer su na njoj, umesto čeličnih čepova, zakucani drveni:

“Razbijanjem drvenog klina posljedice mogu biti teške. Putnici se ne mogu spustiti osim da ih sa korpi spuštaju timovi Gorske službe spasavanja, a oprema bi bila oštećena. Tahogenerator je popravljan, dograđivan i lepljeni su mu stalni magneti, a star je preko 30 godina. Dakle, nepouzdan je i obavezno je hitno nabaviti novi, jer otkazivanjem tahogeneratora žičara ne može da radi”, piše u zapisniku.

Evidentirano je i da je punjač akumulatora neispravan, da je prekinut signalni kabl između stubova 2 i 3 i da anemometar nema instrument za mjerenje brzine i smjera vjetra.

Na toj žičari, kako su “Vijesti” objavile 2019, neispravna je i kontrolna tabla dizel-motora, termoelent statora, a hitna kočnica pušta ulje na elektrohidrauličnom ventilu, u ventilu za ručno otvaranje.

“Obavezno nabaviti original rezervne delove za hitnu kočnicu, ali i za radnu kočnicu, koja pušta ulje iz reduktora jer je iskrivljena i oštećena od lavine”, navedeno je u zapisniku, uz preporuku da je potrebno zamijeniti i više sklopki.

“Napominjem glavnog rukovaoca žičara da ne postoji nijedan rezervni deo koji je neophodan. Nikakav, a posebno ne nov, odgovarajući i kvalitetan”, piše u tom dokumentu u kojem je pobrojano i koji se sve rezervni delovi hitno moraju nabaviti.

Prema tom izveštaju i na žičari “Savin kuk I” te 2019. bio je potreban nov tahogenerator, anemometar, bilo je potrebno zameniti sklopke:

“Hitna kočnica pušta ulje na ventilu za ručno otvaranje... Na motoru VB ne može se podmazati ležaj kod remenice, a to traje otkad je motor stigao sa zamene ležaja... Treba ispitati otor izolacije i namotaja statora i rotora... Oštećen je signalni kabl između pogona i okretne stanice. Moraju se nabaviti i ugraditi nove grafitne pločice, kvalitetne i odgovarajuće, jer postojeće nisu originalne”, piše u zapisniku iz 2019. godine.

Žičara u Kolašinu neće raditi u špicu sezone

Polovina staza državnog skijališta “Kolašin 1600” na Bjelasici neće biti u funkciji, jer je gotovo izvjesno da žičara “K7” neće raditi tokom januarskog špica sezone - nakon što su “Skijališta Crne Gore” poništila više od 145 hiljada evra vredan tender za popravku žičare. Tender je poništen nakon što nijedan od izvođača nije dostavio ispravnu ponudu.

Žičara u koju je država uložila devet miliona evra oštećena je još u proleće 2024. godine tokom građevinskih radova na privatnim parcelama kompanije Ski resort “Kolašin 1450”, u vlasništvu Zorana Ćoća Bećirovića, kada je došlo do klizišta i destabilizacije stuba broj 4. Ova žičara spaja državno i privatno skijalište.

Vlada je zatim u novembru ove godine odlučila da uloži 150.000 evra za popravku žičare na državnom skijalištu “Kolašin 1600”, nakon čega je raspisan tender, koji je kasnije poništen.

Iz kompanije “Ski-resort Kolašin 1450” su “Vijestima” kazali da su do sada uložili blizu 400.000 evra u sanaciju stuba žičare, a istovremeno su optužili “Skijališta” za izostanak saradnje, negativnu kampanju i izbegavanje da javnosti predstave činjenice u vezi sa sanacijom žičare. Kako privatno skijalište od prošle godine nije sprovelo izbor ponuđača, iz Ministarstva turizma su naveli da su se uključili u proces kako bi se sezona nesmetano odvijala.

Žugić: Ovakvi događaji zahtijevaju odgovoran pristup

Otpravnik poslova Ambasade Savezne Republike Nemačke Ralf Rojš juče je posetio Žabljak, kako bi se upoznao sa stanjem istrage. On se na Žabljaku sastao sa predsednikom Opštine Radošem Žugićem i savetnikom za ekonomsku politiku u Ambasadi Enisom Čindrakom.

Iz Opštine su kazali da je u razgovoru “istaknuta važnost institucionalne saradnje i komunikacije… i poštovanja nadležnosti svih uključenih organa u postupanju povodom ovog događaja”.

“Ovakvi događaji duboko pogađaju celu zajednicu i zahtevaju ozbiljan, ljudski i odgovoran pristup”, kazao je Žugić.

Pitanja bez odgovora

Iz Uprave policije nisu odgovorili koje je radnje ta služba preduzela neposredno nakon nesreće na žičari “Savin kuk 2”, u kojoj je smrtno stradao nemački državljanin, a teško povređena njegova supruga.

“Da li je policija izvršila uviđaj na licu mesta i koji su osnovni nalazi tog uviđaja u delu koji se odnosi na zatečeno stanje žičare i bezbednosnih sistema? Da li je policija privremeno izuzela određenu tehničku dokumentaciju, delove opreme ili druge materijalne dokaze sa žičare, i da li su oni predati nadležnom tužilaštvu? Da li je policija utvrdila da li je žičara bila u funkciji u skladu sa važećim bezbednosnim procedurama u trenutku nesreće, uključujući broj putnika, način rada i reakciju osoblja nakon incidenta?”, neka su od pitanja koja su ostala bez odgovora.