Slovačka s Pelegrinijem na čelu – „nova Mađarska“ Evropske unije?

Svet 21. apr 202418:02 45 komentara
Tanjug/AP Photo/Petr David Josek

U analizi rezultata slovačkih predsedničkih izbora, na kojima je pobedu odneo Peter Pelegrini, strani mediji navode da su glasači poverenje dali političkim snagama naklonjenim Rusiji, čime će Slovačka, uz Orbanovu Mađarsku, pojačati osporavanje mejnstrim mišljenja unutar EU po pitanju rata u Ukrajini. Ipak, analitičar Petar Ćurčić kaže da iako se može očekivati da će retorika dvojca Fico-Pelegrini biti više proruska, realnost ukazuje na drugačije ishode.

Petar Pelegrini početkom aprila pobedio je na predsedničkim izborima u Slovačkoj, osvojivši 53 odsto glasova birača i ostavivši iza sebe prozapadnog karijernog diplomatu Ivana Korčoka, uprkos tome što je Korčok iz prvog kruga izašao sa prednošću od pet odsto podrške glasača.

Pobedi Pelegrinija doprinelo je nekoliko faktora, a između ostalog i žestoka predizborna kampanja koja je, prema pisanju Njujork tajmsa i Politika, bila vođena po uzoru na taktiku koju je Orban koristio tokom izbora u Mađarskoj 2022. godine, kada je njegova vladajuća stranka lažno tvrdila da glavni opozicioni lider želi da pošalje mađarske vojnike da se bore protiv Rusije u Ukrajini.

Predstavnici vladajuće koalicije su Korčoka, ispostaviće se uspešno, predstavili kao „ratnog huškača koji bez oklevanja podržava sve što mu Zapad kaže, uključujući uvlačenje Slovačke u [rusko-ukrajinski] rat“. Optuživan je i da će njegov dolazak na mesto predsednika zemlje dovesti do toga da građani izgube sve svoje socijalne beneficije.

Prema rečima analitičara Petra Ćurčića iz Instituta za evropske studije, Pelegrini na vlast dolazi i na talasu nezadovoljstva građana koji je na vlast prethodno vratio i njegovog sadašnjeg saveznika, a nekadašnjeg stranačkog kolegu Roberta Fica.

„Nakon velikog razočaranja u Ficov (i tada Pelegrinijev) Smer 2019. i 2020. godine je u pretpandemijskim okolnostima došlo do smene vlasti. Fica su tada optuživali za politički klijentelizam, korupciju, a veliko nezadovoljstvo je izazvalo i nerasvetljeno ubistvo novinara Jana Kucijaka. Opoziciona koalicija koja je došla na vlast, a čiji su predstavnici bili donedavna predsednica Zuzana Čaputova, kao i premijeri Igor Matovič, Eduard Heger i Ljudevit Odor, je pod uticajem teškog pandemijskog vremena i pod izazovom rata u Ukrajini (u inače vrlo rusofilskoj i konzervativnoj Slovačkoj), pooštrili mere, povećali pomoć Kijevu i suočili se sa ekonomskim problemima. Na talasu tog nezadovoljstva (koje je bilo rezulatat opštih procesa, a ne slovačkih specifičnosti) došlo je do svojevrsne ,,restauracije“ Ficovog režima“, objašnjava Ćurčić.

Pelegrini nada za prorusku struju u EU?

U Slovačkoj, predsednik ima ograničena ovlašćenja koja uključuju imenovanje ambasadora, vraćanje zakona u parlament i izdavanje amnestije. Uprkos tome ovi izbori su posmatrani kao test snage između političkih tabora sa izrazito različitim pogledima na Rusiju. Pobedom Pelegrinija izvršna i zakonodana vlast u zemlji došli su pod potpunu kontrolu vladajuće koalicije.

Za Njurok tajms ovakav ishod izbora, kada je reč o politici EU prema ratu u Ukrajini, može dovesti do konfrontativnijeg pristupa Slovačke, poput Mađarske, okorelog disidenta evropskog bloka, jer se može očekivati jačanje veza sa Moskvom.

To je, kako navode, značajan pomak u odnosu na mandat njegove prethodnice Zuzane Čaputove, otvorene, prozapadne liberalke koja je koristila svoja ograničena ovlašćenja da se odupre Ficovom približavanju Rusiji.

Tanjug/AP Photo/Denes Erdos

Međutim, analitičar Petar Ćurčić iz Instituta za evropske studije za portal N1 kaže da iako se može očekivati da će retorika dvojca Fico-Pelegrini biti više proruska, realnost ukazuje na drugačije ishode.

„Slovačka će kao granična zemlja nastaviti da prima izbeglice iz ratom pogođene Ukrajine. Takođe, njen “opozicioni“ status neće bitnije narušiti funkcionisanje EU i NATO (čiji je deo od 2004). Ne bi trebalo zaboraviti da je slovačka privreda duboko integrisana u privredni sistem evrozone, kao i da su velike kompanije (pre svega američke i nemačke) veoma prisutne u industrijskim predelima Slovačke (posebno u Košicama gde su stacionirani US Steel, Deutsche Telekom i Volvo). Takođe, njena vojna pomoć Ukrajini je u odnosu na ostale zemlje bila manja“, objašnjava Ćurčić.

Dodaje da će Mađarska i Slovačka možda imati rezervisaniji stav, ali da neće uticati na glavni tok politike, te da iako u ovom trenutku imaju zajedničkih interesa, imaju i zajedničkih problema.

„Među zajedničkim interesima posebno je važna kontrola migracija i restriktivna politika azila. Orban i Fico kao lideri su odbili da prime migrante i skloni su vraćanju veće kontrole granica. Takođe, oni mogu formirati i mali blok unutar EU koji je, doduše, oslabljena verzija nekadašnje Višegradske grupe. Treba podsetiti da je nakon izbora u Češkoj i Poljskoj došlo do udaljavanja i razbijanja nekadašnjeg neformalnog saveza koji je bio jezgro onoga što se nazivalo ‘Novom Evropom’, kako ju je nazivao američki političar i nekadašnji sekretar za odbranu Donald Ramsfeld aludirajući na spremnost nekadašnjih komunističkih zemalja da uzmu veće učešće u NATO operacijama u odnosu na Nemačku i Francusku. Nesumnjivo postoje i problemi, posebno u vezi sagledavanja složenog nasleđa slovačko-mađarskih odnosa – pitanje viđenja Trijanonskog ugovora u Mađarskoj, stav slovačkih nacionalističkih stranaka, koje često koaliraju sa Ficom, prema mađarskoj manjini i drugo“, navodi Ćurčić.

Koje je tvoje mišljenje o ovome?

Učestvuj u diskusiji ili pročitaj komentare