Ko su glavni likovi "Sablje", najveće akcije protiv organizovanog kriminala u Srbiji

Za ubistvo predsednika Vlade Srbije osuđeni su pripadnici Zemunskog klana i Jedinice za specijalne operacije (JSO), dok politička pozadina atentata nikada nije rasvetljena.

Tadašnji komandant JSO Milorad Ulemek Legija, koji je organizovao ubistvo, i potpukovnik u JSO Zvezdan Jovanović, koji je neposredni izvršilac atentata, osuđeni su na 40 godina zatvora, dok su ostalih deset optuženih pripadnika Zemunskog klana i Crvenih beretki pravnosnažno osuđeni na ukupno 268 godina zatvora.

Svemu je prethodila najveća policijska akcija u istoriji Srbije - Sablja, koja je otpočela na dan atentata i zvanično je trajala do 22. aprila.

Osim što je rezultirala krivičnom prijavom i podizanjem optužnice za ubistvo premijera, u akciji Sablja je, prema zvaničnom saopštenju tadašnje Vlade, rasvetljeno 28 ubistava, 23 ubistava u pokušaju, 45 iznuda, 15 otmica, 208 krivičnih dela neovlašćene proizvodnje, držanja i stavljanja u promet opojnih droga, i više desetina ostalih težih krivičnih dela. Privremeno je oduzeto 1.325 komada oružja različite vrste i kalibara, 357 ručnih bombi, 110.097 komada municije različitog kalibra, 74.830 grama droge i drugi predmeti.

Jovan Prijić

Tvorac optužnice za ubistvo premijera bio je specijalni tužilac za organizovani kriminal Jovan Prijić, kojeg u seriji "Sablja" glumi Goran Radaković.

Prijić je rođen 8. avgusta 1956. u Beogradu, osnovnu školu završio je u Jarakovcu kod Zrenjanina, a gimnaziju u Kovačici. Diplomirao je na Pravnom fakultetu u Beogradu.

Karijeru počinje kao pravni pripravnik u Zrenjaninu, posle čega je imenovan za zamenika opštinskog tužioca. Jedno vreme na službi je i u Prizrenu, a nakon toga preuzima funkciju zamenika okružnog tužioca u Zrenjaninu. Potom postaje zamenik republičkog državnog tužioca zadužen za pitanja ratnih zločina.

Za specijalnog tužioca za borbu protiv organizovanog kriminala postavljen 5. marta 2003. godine, nakon čega protiv njega kreća kampanja i pokušaj diskreditacije. Zbog laži koje se svakodnevno objavljuju protiv njega, poput toga da je bio član JUL-a, ujutru na dan atentata na Đinđića, podnosi ostavku i odlazi u Zrenjanin, ali se, po saznanju da je premijer ubijen, vraća u Beograd i preuzima slučaj.

Smenjen je dve godine kasnije, za vreme vlade Vojislava Koštunice, pod izgovorom da mu je istekao mandat, iako je to bilo na polovini sudskog postupka. Uprkos tome ostao je kao zamenik da zastupa optužnicu za ubistvo premijera.

Prijić se nikada nije pojavljivao u medijima, međutim 2008. godine za Insajder je rekao:

“Uspeli smo te 2003. godine jer smo kao država bili mnogo jaki i odlučni da se obračunamo sa organizovanim kriminalom. Svi oni su osetili tu snagu države, čak i u takvom trenutku. Tokom cele 2002. godine, pripremali smo se za taj obračun, ali zbog nedostatka zakona oni su bili brži. Predmet za ubistvo premijera Srbije je moja sudbina, a ja sam sudbina tog predmeta", rekao je kratko Prijić.

Vladimir Beba Popović

U prvim epizodama veoma je aktivan lik nekadašnjeg Đinđićevog saradnika Vladimira Bebe Popovića, kog igra Marko Marković.

Rođen je 1958. u Jagodini, a diplomirao je na Ekonomskom fakultetu u Beogradu. Tokom devedesetih je vodio političke kampanje Demokratske stranke i Demokratske opozicije Srbije (DOS), široke koalicije stranaka koje su svrgle Miloševića.

Posle 5. oktobra imenovan je za sekretara Biroa za komunikacije u Vladi Srbije iz koje izlazi po završetku „Sablje".

U poslednjih nekoliko decenija važi za jednog od najuticajnijih ljudi iz sveta politike, marketinga i medija u Srbiji i Crnoj Gori, a o njegovom životu danas se ne zna mnogo, piše BBC na srpskom.

Osnivač je regionalne organizacije Institut za javnu politiku, a poslednjih godina je pominjan kao saradnik vladajuće Srpske napredne stranke i predsednika Srbije Aleksandra Vučića, ali i nekadašnjeg crnogorskog predsednika i premijera Mila Đukanovića.

Čedomir Jovanović

Marko Grabež u seriji tumači lik Čedomira Jovanovića, koji je takođe bio jedan od bliskih Đinđićevih saradnika.

Jovanović je rođen 1971. u Beogradu. Diplomirao je dramaturgiju na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu.

Tokom zime krajem 1996. i početkom 1997, bio je jedan od vođa studentskih protesta protiv Slobodana Miloševića zbog krađe glasova na lokalnim izborima.

U martu 2001. direktno je pregovarao sa Miloševićem o predaji i hapšenju, a u oktobru iste godine je izabran za potpredsednika Demokratske stranke. Iz DS-a je isključen 2004, kada osniva danas Liberalno-demokratsku partiju.

Na vanrednim parlamentarnim izborima u januaru 2007. godine Jovanovićev LDP u koaliciji sa Socijaldemokratskom unijom, Ligom socijaldemokrata Vojvodine i Demohrišćanskom strankom Srbije osvaja 5.31 odsto glasova, odnosno 15 mandata, a sličan procenat (5.34 odsto) osvaja i na predsedničkim izborima 2008. godine, našavši se na petom mestu po podršci birača.

Dvanaest godina kasnije, na izborima 2020. ova stranka je osvojila tek 0,3 odsto glasova, a na izborima 2022. nije učestvovala.

Dušan Mihajlović

U seriji se pojavljuje i Dušan Mihajlović, osnivač Nove demokratije koji je u trenutku atentata bio potpredsednik Vlade Srbije zadužen za unutrašnje poslove. Njegov lik tumači Srđan Miletić.

Nova demokratija, na čijem je čelu, 1994. ulazi u vladu sa Miloševićevom Socijalističkom partijom Srbije i Jugoslovenskom levicom. Nekoliko godina kasnije, Mihajlović i njegov ND, kao deo Demokratske opozicije Srbije, učestvuju u rušenju Miloševića.

Na dužnosti potpredsednika vlade za unutrašnja pitanja bio je od proleća 2004. godine, kada je formirana nova Vlada Srbije.
Tada se i povlači sa mesta predsednika ND-a, koja menja ime u Liberali Srbije i nekoliko godina kasnije se gasi.

Politikom se više ne bavi, živi povučeno nedaleko od rodnog Valjeva.

Vojislav Koštunica

Poslednjeg predsednika Savezne Republike Jugoslavije (2000 - 2003) i bivšeg predsednika Vlade (2004 - 2008) Vojislava Koštunicu u seriji igra Predrag Bjelac.

U njegovoj biografiji koju je objavio Istinomer navodi se da je rođen 1944. godine u Beogradu, a da je diplomirao 1966. godine, magistrirao 1970. godine i doktorirao 1974. godine na Pravnom fakultetu u Beogradu.

Bio je jedan od osnivača Demokratske stranke 1989. godine iz koje izlazi 1992. i osnova Demokratsku stranku Srbije, na čijem je selu do 2014. Bio je narodni poslanik u Skupštini Srbije od 1990. do 1997. godine.

Za predsednika Jugoslavije Koštunicu kandiduje Demokratska opozicija Srbije (DOS) na predlog Zorana Đinđića u leto 2000. godine. Međutim neslaganja između njih dvojice bila su vidljiva gotovo od samog uspostavljanja nove vlasti.

Prvo Koštunica odbija da smeni predstavnike starog režima – šefa DB Radeta Markovića i šefa Generalštaba Nebojšu Pavkovića, sa porukom da revanšizma neće biti.

Do prvog otvorenog sukoba dolazi nakon izručenja bivšeg predsednika Jugoslavije Slobodana Miloševića Hagu 28. juna 2001. godine. Do izručenja dolazi na osnovu uredbe Vlade, a Koštunica takvu odluku Đinđića naziva državnim udarom.

Kao predsednik Jugoslavije i vrhovni komandat javno je opravdao i pobunu Jedinice za specijalne operacije (JSO), kada su u novembru 2001. godine pod punim naoružanjem blokirali autoput u Beogradu, na dan kada je Milorad Ulemek Legija trebalo da svedoči u postupku za ubistvo na Ibarskoj magistrali.

Posle vanrednih parlamentarnih izbora, održanih u decembru 2003. godine, postao je predsednik Vlade Srbije, na čijem čelu je bio sve do 2008.

Za vreme njegove prve vlade državni funkcioneri osporavali su optužnicu i rad specijalnog suda. Tadašnji ministar pravde Zoran Stojković pokrenuo je inicijativu za ukidanje Posebnog odeljenja Okružnog suda, odnosno Specijalnog suda pred kojim je vođen postupak za ubistvo premijera.

Ministar policije Dragan Jočić u prvoj Koštuničinoj Vladi je odmah po stupanju na dužnost izjavio da policija mora ponovo da istraži sve u vezi sa ubistvom Đinđića, a tadašnji načelnik Javne bezbednosti Miroslav Milošević rekao je da je optužnica za ubistvo Đinđića na staklenim nogama.

Koštunica bavljenje politikom napušta nakon što na izborima 2014. godine DSS ne prelazi cenzus, zbog čega podnosi neopozivu ostavku na mesto predsednika stranke.

Milorad Ulemek Legija

Dok politička pozadina ubistva premijera nikada nije rasvetljena, kao organizator atentata na maksimalnih 40 godina zatvora osuđen je komandant JSO Milorad Ulemek Legija, njega u seriji “Sablja” igra Sergej Trifunović.

Nadimak je dobio zbog služenja u francuskoj Legiji stranaca, a tokom ratova devedesetih bio je komandant paravojne jedinice Srpska dobrovoljačka garda Željka Ražnatovića Arkana, koja je učestvovala u sukobima u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini.

Legija je zatvorenik sa najviše maksimalnih kazni u Srbiji. Pravosnažno je na 40 godina zatvora osuđen i za ubistvo Ivana Stambolića, nekadašnjeg bliskog saradnika, a kasnije protivnika Slobodana Miloševića.

Osuđen je i za ubistvo četiri člana Srpskog pokreta obnove, jedne od najvećih opozicionih partija tokom devedesetih, kao i pokušaj atentata na njenog lidera Vuka Draškovića.

Zatvorsku kaznu, koja mu ističe 2044. godine, kada će imati 76 godina, izdržava u posebnom delu KPZ Zabela. Pravo na uslovni otpust ima posle dve trećine kazne, što će biti 2031. godine, piše BBC na srpskom.

Mile Luković i Dušan Spasojević

Osim Jedinice za specijalne operacije (JSO), u ubistvu premijera glavnu ulogu igrao je i Zemunski klan, u to vreme najmoćnija kriminalna grupa u zemlji.

Lideri klana bili su Dušan Spasojević Šiptar i Mile Luković Kum, koje u seriji igraju Bojan Navojec i Miloš Timotijević. Obojica su ubijena u akciji "Sablja".

Sedište klana bila je vila u Šilerovoj ulici u Zemunu, koja je srušena posle ubistva Đinđića.

U saopštenju, objavljenom na sajtu Vlade po okončanju akcije Sablja, navodi se da su Dušan Spasojević Šiptar i Mile Luković - Kum početkom 1998. godine stvorili i organizovali, čvrsto povezano i hijerarhijski precizno određeno kriminalno udruženje, na čijem čelu se nalazio upravo Spasojević.

"Ova grupa bavila se oduzimanjem motornih vozila, teškim krađama, iznudama, otmicama, ubistvima, nedozvoljenom trgovinom opojnim drogama i drugim krivičnim delima. U periodu do 2002. godine ova grupa bila je među vodećim u organizaciji trgovine heroinom. Ova kriminalna grupa održavala je veze i sa pojedinim osobama iz državnog aparata, policije, sudstva, javnog tužilaštva, Bezbednosno informativne agencije, kao i sa predsednikom Srpske radikalne stranke Vojislavom Šešeljom, generalom Vojne bezbednosti Acom Tomićem i celokupnom komandom Jedinice za specijalne operacije (JSO)", između ostalog stoji u saopštenju vlade.

Pripreme za ubistvo premijera, kako se navodi, Milorad Luković - Legija, Dušan Spasojević i Mile Luković otpočele su početkom februara 2003. godine.

Zvezdan Jovanović

Zvezdan Jovanović, kojeg u seriji Sablja igra Bojan Krivokapić, zbog ubistva premijera osuđen je na maksimalnu zatvorsku kaznu od 40 godina.

Tužilac Prijić u završnoj reči na suđenju za ubistvo premijera Jovanovića, koji je u to vreme bio pripadnik MUP-a Srbije, pomoćnik komandanta JSO i tadašnji major MUP-a, označio je kao osobu koja je pucala na Đinđića.

On je u policijskoj istrazi priznao da je ubio premijera Srbije. Međutim, tokom sudskog postupka branio se ćutanjem, a na kraju suđenja je rekao da ga je policija naterala da potpiše lažno priznanje. Ipak, tokom suđenja prikazan je snimak MUP-a iz istrage u kojem Jovanović pripadnike policije vodi na mesta odakle su pokušavali da ubiju premijera, kao i na Frušku goru, gde je isprobavao pušku pre ubistva.

Ljubiša Buha Čume

Lik Ljubiše Buhe Čumeta u seriji tumači Ljubiša Milišić. Bio je vođa Surčinskog klana i prvi svedok saradnik u istoriji srpskog pravosuđa.

Prema pisanju Insajdera, Prijić neposredno posle postavljanja na mesto specijalnog tužioca za borbu protiv organizovanog kriminala uzima iskaz od njega i to u vojnoj bazi u Slovačkoj, gde je pobegao od Zemunskog klana. Sa njegovim iskazom tužilac i pripadnici policije u zemlju se vraćaju u dva sata ujutru u 11. marta, dan pre ubistva premijera.

Nedeljnik „Vreme” za njega piše da „možda nije najkontroverzniji biznismen u istoriji srpske tranzicije“, ali je svakako najživopisniji.

Dodaju da je od starijeg brata Novaka nasledio je nadimak i sklonost opasnom životu, a od oca posao na Beogradskom aerodromu, gde je radio kao autolimar.

BBC na srpskom piše da se bavio krađom i preprodajom automobila, da bi tokom druge polovine devedesetih Surčinci „debelo zagazili u poslove sa drogom“.

U „Beloj knjizi“ Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije iz 2001, koja pominje sve najznačajnije kriminalne grupe tog doba, o Surčincima piše da su „najorganizovaniji međunarodni krijumčari kokaina i heroina u ovom delu Evrope“.

Buha kasnije osniva firmu za asfaltiranje puteva. Potom dolazi do sukoba sa Spasojevićem i Lukovićem, koji pokušavaju da ga ubiju.

Danas je na slobodi. Za Insajder je još 2020. godine izjavio da je preživeo pokušaj ubistva, tvrdeći da je do tada tri puta bio na meti napadača, da mu je bezbednost ugrožena i da država ne želi da ga zaštiti.