Rade kao sat: Jug Srbije i dalje dobija struju iz elektrana starih čitav vek

Ove dve male hidroelektrane, izgrađene od 1900. do 1930. godine i osim svoje osnovne namene su istorijski spomenici.

Mala HE "Vučje" počela je da radi 24. decembra 1903. godine, a izgrađena je na inicijativu Đorđa Stanojevića, začetnika elektrifikacije u Srbiji i preduzimljivih leskovačkih industrijalaca. Na početku rada, struju je dobilo oko 700 domaćinstava, a na ulicama Leskovca postavljeno je 400 uličnih svetiljki.

Struju iz HE "Vučje" dobilo je i desetak zanatskih radionica, gajtanara, kudelјara i fabrika kanapa i užarije, koji su utemeljili razvoj tekstilne industrije i leskovačkog "Mančestera". Do Leskovca je podignut dalekovod u dužini od 17 kilometara, prvi u Srbiji, čime je označen početak prenosnog sistema u Srbiji.

Odlukom Vlade Srbije iz 2023. HE "Vučje" proglašena je spomenikom kulture koji se svrstava u značajna ostvarenja tehničke kulture kako zbog jedinstvenog inženjerskog rešenja, tehničkih vrednosti, sačuvanih originalnih hidromehaničkih i mašinskih sklopova, tako i zbog istorijskog doprinosa procesima modernizacije u Srbiji.

Institut inženjera elektrotehnike i elektronike IEEE uvrstio je 2005. godine HE "Vučje" u listu prekretnica koju čine pronalasci, objekti i dostignuća od opšteg značaja za razvoj i istoriju elektrotehnike u svetu. Time je elektrana "Vučje" postala deo svetske tehničke baštine.

Mala HE "Jelašnica" počela je da radi 1928. godine. Podignuta je na reci Jelašnici, na oko 4,5 kilometara od Vladičinog Hana. Elektranu je izgradilo "Akcionarsko električno društvo" iz Vranja.

Zgrada mašinskog postrojenja nalazi se na mestu gde je bila najveća stenska masa koja je za potrebe zgrade uklonjena. Turbine i generatori proizvedeni su 1922. godine i dobijeni su kao ratna reparacija. U početku rada elektrane potrošača je bilo veoma malo. Gotovo tri petine proizvedene električne energije ostajalo je neiskorišćeno. Zbog toga su električne instalacije u kućama siromašnijih građana postavlјane besplatno.